Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Hesaplanır? 2026 Detaylı Rehber

Avukatsınız, danışmanlık veriyorsunuz ya da serbest mühendislik yapıyorsunuz. Müvekkil veya müşterinizle ücreti üzerinde anlaştınız. Ama şimdi makbuzda ne yazacak? Stopaj nereden hesaplanacak? KDV eklenecek mi, eklenecekse nasıl? Elinizdeki rakam brüt mü, net mi?

Bu sorular serbest meslek erbabının her makbuzda takıldığı noktalardır. Bu rehberde 2026 yılı itibarıyla geçerli oranlarla serbest meslek makbuzunun nasıl hesaplanacağını adım adım açıklıyoruz.

Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Nedir?

Serbest meslek makbuzu (SMM), avukat, doktor, mimar, mühendis, mali müşavir gibi kendi nam ve hesabına bağımsız olarak çalışan serbest meslek erbabının verdiği hizmet karşılığında düzenlediği yasal belgedir. Fatura ile aynı hukuki değere sahip olmakla birlikte, faturadan farklı kurallara tabidir.

Yasal dayanakları:

• GVK Madde 65: Serbest meslek faaliyetinin tanımı
• GVK Madde 94: Stopaj (tevkifat) zorunluluğu
• VUK Madde 236: SMM düzenleme yükümlülüğü
• GVK Madde 18: Telif kazançlarında özel istisna hükmü

SMM ile Fatura Arasındaki Kritik Fark: Tahsilat Esası

Faturada vergiyi doğuran olay hizmetin verilmesidir. SMM'de ise temel ilke tahsilat esasıdır.

Yani hizmet verilmiş olsa dahi, ücret tahsil edilmedikçe SMM kesilme zorunluluğu doğmaz. Tahsilat gerçekleştiği anda makbuzun düzenlenmesi zorunludur.

Önemli istisna: KDV Kanunu kapsamındaki bazı durumlarda vergiyi doğuran olay tahsilattan önce gerçekleşebilir; bu durumda tahsil olmadan da makbuz kesilebilir. Tereddüt halinde mali müşavire danışılması önerilir.

SMM Kimler Tarafından Kesilir?

Serbest meslek makbuzu yalnızca GVK Madde 65 kapsamında serbest meslek faaliyeti yürüten kişiler tarafından kesilebilir:

• Avukatlar
• Doktorlar, diş hekimleri
• Mimarlar, mühendisler
• Mali müşavirler (SMMM ve YMM)
• Muhasebeciler
• Yazılımcılar, tasarımcılar (serbest meslek erbabı statüsünde olanlar)
• Eğitmenler, danışmanlar
• Tercümanlar, çevirmenler

SMM Hesaplamasında Yer Alan Kalemler

Bir serbest meslek makbuzunda üç temel vergi kalemi yer alır:

1. Brüt Hizmet Bedeli: Hizmetin KDV hariç brüt tutarıdır. Tüm hesaplamalar bu tutar üzerinden yapılır.

2. Stopaj (Gelir Vergisi Tevkifatı): Brüt tutar üzerinden hesaplanan ve müşteri tarafından vergi dairesine ödenen ön vergi. Sizin adınıza ödenen bu tutar yıl sonu gelir vergisi beyannamenizde mahsup edilir.

3. KDV: Brüt tutar üzerinden hesaplanan ve müşteri tarafından size ödenen katma değer vergisi.

2026 Yılı Geçerli Oranlar

Stopaj Oranı

%20 — GVK Madde 94 gereğince vergi mükellefi olan şirketler, dernekler, vakıflar ve ticari işletmeler serbest meslek ödemelerinden %20 gelir vergisi tevkifatı yapmak zorundadır.

%0 — Müşteri gerçek kişi (vergi mükellefi olmayan bireysel tüketici) ise stopaj uygulanmaz.

GVK Madde 18 İstisnası: Yazar, çevirmen, bilgisayar programcısı, ressam, müzisyen, tasarımcı ve mucit gibi eser sahipleri belirli koşulları sağlıyorsa gelir vergisinden istisna tutulabilir. Bu durumda stopaj oranı değil, istisna uygulaması geçerlidir.

KDV Oranı

Serbest meslek hizmetlerinde genel KDV oranı %20'dir.

Özel durumlar:

• Hekimlik, diş hekimliği ve diğer sağlık hizmetleri → %10 KDV
• Avukatlık, mali müşavirlik, mühendislik, danışmanlık → %20 KDV

Brütten Nete Hesaplama Formülü

Müşteriyle brüt tutar üzerinden anlaştıysanız:

Net Ücret = Brüt Tutar × (1 - Stopaj Oranı)
KDV Tutarı = Brüt Tutar × KDV Oranı
Tahsil Edilecek Tutar = Net Ücret + KDV Tutarı

Örnek: Brüt 10.000 TL hizmet bedeli, %20 stopaj, %20 KDV:

Bu örnekte ilginç bir tesadüf ortaya çıkıyor: Stopaj oranı ile KDV oranı eşit olduğunda (her ikisi de %20) tahsil edilecek tutar brüt tutara eşit olmaktadır.

Netten Brüte Hesaplama Formülü

Müşteriyle net tutar üzerinden (elinize geçecek para) anlaştıysanız brüt tutara çevirmeniz gerekir:

Brüt Tutar = Net Tutar ÷ (1 - Stopaj Oranı)

Örnek: Elinize net 8.000 TL geçmesini istiyorsunuz:

Brüt Tutar = 8.000 ÷ (1 - 0,20) = 8.000 ÷ 0,80 = 10.000 TL

Makbuzda brüt 10.000 TL yazılır; stopaj 2.000 TL, KDV 2.000 TL, tahsilat 10.000 TL.

Müşteri Vergi Mükellefi Değilse: Bireysel Tüketici

Hizmet bireysel bir kişiye (vergi mükellefi olmayan) veriliyorsa stopaj uygulanmaz. Yalnızca KDV hesaplanır.

Örnek: Bireysel müşteriye 10.000 TL brüt hizmet:

KDV Tevkifatı Uygulanan Durumlar

Bazı serbest meslek hizmetlerinde KDV tevkifatı uygulanabilir. Bu durumda KDV'nin bir kısmı müşteri tarafından doğrudan vergi dairesine ödenir (2 No.lu KDV beyannamesiyle), kalan kısım size ödenir.

2026 itibarıyla KDV Genel Uygulama Tebliği kapsamında belirlenen tevkifat oranları ve kapsam için güncel tebliği ve mali müşavirinizi referans almanız önerilir.

SMM'de Zorunlu Bilgiler

Bir serbest meslek makbuzunda şu bilgilerin eksiksiz yer alması zorunludur:

• Makbuzu verenin ad ve soyadı (veya iş yeri unvanı) ve adresi
• Vergi dairesi ve Vergi Kimlik Numarası (veya T.C. Kimlik No)
• Müşterinin adı ve soyadı (veya iş yeri unvanı) ve adresi
• Alınan paranın brüt miktarı
• Stopaj tutarı (müşteri vergi mükellefi ise)
• KDV tutarı ve oranı
• Tahsil edilecek net tutar
• Hizmetin tanımı
• Belgenin düzenlendiği tarih (saat ve dakika dahil — e-SMM için)
• Serbest meslek erbabının imzası

e-SMM: Elektronik Serbest Meslek Makbuzu

2020 yılından itibaren yıllık brüt satış hasılatı belli bir tutarın üzerinde olan serbest meslek erbapları ile yeni işe başlayanlar için işe başladıkları ayı takip eden üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM uygulamasına geçiş zorunludur.

e-SMM sisteminde düzenlenen makbuzlar GİB tarafından otomatik kontrol edilmektedir. Düzenlenmeme veya eksik beyan yüksek oranda tespit edilmektedir.

e-SMM nasıl düzenlenir?

• GİB'in e-SMM portalı (earsivportal.efatura.gov.tr) üzerinden
• Yetkili özel entegratörler veya ön muhasebe yazılımları aracılığıyla

Stopajın Muhasebe Tarafı: Kim Ne Öder?

Bu nokta en çok karıştırılan alandır.

Stopaj kim tarafından ödenir? Stopaj, serbest meslek erbabı adına müşteri (hizmet alan) tarafından muhtasar beyanname ile vergi dairesine ödenir. Yani siz stopajı cebinizden ödemezsiniz; müşteri sizin yerinize devlete öder.

Siz yıl sonunda ne yaparsınız? Yıl içinde müşterileriniz tarafından ödenen tüm stopaj tutarları, yıl sonu gelir vergisi beyannamenizde mahsup edilir. Ödenenden fazla vergi çıkarsa aradaki farkı ödersiniz; ödendiyse iade alırsınız.

KDV kime ödenir? KDV müşteri tarafından size ödenir; siz de bunu KDV beyannamenizde devlete ödersiniz. KDV bir geçiş kalemidir — işletme kâr veya zararını etkilemez.

Yurt Dışı Müşteriye SMM: Stopaj Uygulanır mı?

Yurt dışında yerleşik bir müşteriye hizmet verdiğinizde, o müşterinin Türkiye'de vergi mükellefiyeti olmadığı için gelir vergisi stopajı uygulanmaz. 2026 mevzuatına göre, yurt dışı hizmet ihracı kapsamındaki işlemlerde KDV de %0 oranında uygulanır (KDV istisnası). Bu durumda makbuzda sadece brüt tutar yer alır; ancak ihracatı kanıtlayan belgeler (döviz transfer belgesi vb.) saklanmalıdır.

GVK 18 İstisnası: Eser Sahipleri İçin

Yazar, çevirmen, bilgisayar programcısı, ressam, müzisyen, tasarımcı ve mucit gibi eser sahipleri belirli koşulları sağlıyorsa GVK Madde 18 kapsamında gelir vergisinden istisna tutulabilir.

Dikkat: Yıllık kazanç, her yıl güncellenen gelir vergisi 4. dilim sınırını aşarsa istisna tamamen kalkar ve tüm kazanç serbest meslek kazancı olarak beyan edilmesi zorunlu hale gelir.

Sık Yapılan Hesaplama Hataları

KDV'yi brütten değil netten hesaplamak: KDV her zaman brüt tutar üzerinden hesaplanır. Net tutardan hesaplama yanlış bir sonuç verir.

Brüt-net karıştırması: Müşteriyle net üzerinden anlaşıldığında makbuza net tutarı yazmak hatalıdır. Makbuza her zaman brüt tutar yazılır; stopaj ve KDV ayrıca gösterilir.

Stopajı net tutardan düşmek: Stopaj brüt tutar üzerinden hesaplanır. Net tutardan düşmek formülü bozar.

Bireysel müşteride stopaj uygulamak: Müşteri gerçek kişi ve vergi mükellefi değilse stopaj yoktur. Sıfır stopajla makbuz kesilir.

GVK 18 istisnasını yanlış uygulamak: İstisna kapsamında olduğunuzu sanıp yanlış makbuz kesmek beyan döneminde büyük soruna yol açar. Önce mali müşavirinizle teyit edin.

Özet: Hesaplama Tablosu

Faturaport ile e-SMM Düzenleme

Faturaport üzerinden e-SMM düzenlerken stopaj oranını ve KDV oranını girmeniz yeterli; sistem brüt, stopaj, net ücret ve tahsil tutarlarını otomatik hesaplar. GİB sistemine entegre olduğundan e-SMM'niz anında iletilir ve arşivlenir. 14 gün ücretsiz deneme imkânıyla başlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Stopajı ben mi öderim, müşteri mi? Müşteri, sizin adınıza muhtasar beyanname ile vergi dairesine öder. Siz yıl sonu beyanında bu tutarları mahsup edersiniz.

Bireysel müşteriye kestiğim SMM'de stopaj var mı? Hayır. Vergi mükellefi olmayan bireysel kişilere kesilen SMM'de stopaj uygulanmaz.

Makbuzda net mi, brüt mi yazar? Her zaman brüt hizmet bedeli yazar. Stopaj ve KDV ayrıca gösterilir; tahsil edilecek tutar ayrı bir satırda belirtilir.

e-SMM zorunlu mu? Evet. 2020'den itibaren yıllık hasılatı belirli sınırı aşanlar ve yeni başlayanlar için e-SMM zorunludur.

KDV'yi müşteri mi öder? KDV müşteri tarafından size ödenir; siz de bu tutarı aylık KDV beyannamenizde devlete yatırırsınız.

Makbuzu ne zaman keseceğim? Tahsilat gerçekleştiği anda. Hizmet verilmiş ama ücret ödenmemişse makbuz kesme zorunluluğu henüz doğmamıştır.