İhracat e-Faturasında Teslim Şekli Nasıl Seçilir?

İhracat e-faturası düzenlerken karşınıza çıkan "Teslim Şekli" alanını doldururken tereddüt yaşıyor musunuz? FOB mu seçmeli, CIF mi? EXW ile Türkiye'de ihracat yapılır mı? DDP ne anlama geliyor?

Bu rehberde ihracat e-faturasında teslim şeklinin (INCOTERMS) nasıl seçileceğini, UBL-TR standardındaki teknik gereksinimi, 11 teslim şeklinin her birinin ne anlama geldiğini ve hangi koşullarda hangi terimin kullanılacağını açıklıyoruz.

INCOTERMS (Teslim Şekli) Nedir?

INCOTERMS (International Commercial Terms — Uluslararası Ticaret Terimleri), Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve uluslararası ticarette alıcı ile satıcı arasındaki risk, maliyet ve sorumluluk sınırlarını belirleyen evrensel kurallar bütünüdür.

1936'da "INCOTERMS 1936" adıyla yayımlanan bu kurallar düzenli olarak güncellenmiş; yürürlükteki en güncel versiyon INCOTERMS 2020'dir. Piyasada zaman zaman "Incoterms 2010" terimi geçse de INCOTERMS 2020, 1 Ocak 2020 itibarıyla yürürlüğe girmiş ve geçerli olan versiyondur.

Her INCOTERMS terimi şu üç soruyu yanıtlar:

• Risk nerede devrediliyor? (Mal hasar görürse kim sorumlu?)
• Maliyet nereye kadar kimin? (Navlun, sigorta, gümrük kimin öder?)
• Belgeler kim tarafından hazırlanıyor? (İhracat/ithalat gümrükleme, sigorta belgesi)

İhracat e-Faturasında Teslim Şekli Zorunlu mu?

Evet. Zorunludur.

GİB'in e-Fatura Gümrük İşlemleri Kılavuzu'na göre ihracat e-faturasındaki Delivery/DeliveryTerms/ID alanı zorunlu alandır. UBL-TR standardında bu alan şöyle tanımlanmıştır:

Kritik teknik kural: schemeID özelliği "INCOTERMS" olarak yazılmalıdır. Bu alan boş geçilemez; geçildiğinde fatura sistemde hata vererek reddedilir.

Teslim yeri: INCOTERMS teriminin yanına teslim yerinin de belirtilmesi önerilir. Örneğin "FOB İstanbul", "CIF Hamburg" gibi. Bu bilgi SpecialTerms alanına girilir.

UBL-TR'de Tanımlanan INCOTERMS Kodları (2026)

UBL-TR Kod Listeleri v1.42 (Mart 2026) kapsamında ihracat e-faturasında kullanılabilecek INCOTERMS kodları şunlardır:

Not: Eski versiyon olan INCOTERMS 2010'da yer alan DAF (Sınırda Teslim) ve DDU terimleri bazı sistemlerde hâlâ görünebilmektedir. GİB kılavuzlarında da DAP~DDU eşleşmesi geçmektedir. Geçerli kodlar INCOTERMS 2020 listesindekilerdir.

11 INCOTERMS Terimi: Kısaca Ne Anlama Gelir?

INCOTERMS terimleri taşıma türüne göre iki gruba ayrılır:

Tüm Taşıma Türleri İçin Geçerli (7 Terim)

EXW — İşyerinde Teslim Satıcının sorumluluğu en az olan terimdir. Mal satıcının fabrika veya deposunda alıcıya teslim edilir; yükleme, taşıma, gümrükleme dahil her şey alıcıya aittir. Türkiye gümrük mevzuatına göre ihracat gümrük işlemleri ihracatçı tarafından yapılması gerektiğinden, EXW'nin Türkiye'deki ihracatçılarca kullanılması pratikte sorunlara yol açabilir. Yurt içi AB ülkeleri arası ticarette daha uygundur.

FCA — Taşıyıcıya Teslim Mal satıcının belirttiği yerde taşıyıcıya teslim edilir; bu noktadan itibaren risk alıcıya geçer. Konteyner taşımacılığında FOB yerine FCA kullanılması önerilir; çünkü konteynerler gemiye yüklenmeden önce liman terminaline teslim edilir ve bu süreçteki risk yönetimi FCA ile daha sağlıklı yapılır.

CPT — Taşıma Ödenmiş Olarak Satıcı malları taşıyıcıya teslim eder ve navlunu öder; ancak mal taşıyıcıya teslimden sonra risk alıcıya geçer. Satıcı navlun öder ama sigortadan sorumlu değildir.

CIP — Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak CPT ile aynı; ek olarak satıcı sigorta da yaptırmak zorundadır. INCOTERMS 2020 ile CIP'taki minimum sigorta kapsamı ICC-A (en geniş kapsam) olarak yükseltilmiştir.

DAP — Belirlenen Yerde Teslim Mal belirlenen varış noktasına kadar taşınır; boşaltma alıcıya aittir. Satıcı ithalat gümrükleme ve vergilerinden sorumlu değildir.

DPU — Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim DAP'tan farkı: Mal belirlenen yerde boşaltılarak teslim edilir. Satıcı boşaltma masrafını da üstlenir.

DDP — Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim Satıcının sorumluluğu en fazla olan terimdir. Mal alıcının belirlediği yere kadar tüm maliyet, risk, gümrük vergisi ve KDV satıcıya aittir. Satıcı kendi ülkesinde KDV iadesi alamayabileceğinden bu maliyet fiyatlandırmaya yansır. Alıcının ithalatta KDV'yi kendi üzerine almak istediği durumlarda sözleşmeye "DDP – VAT Excluded" notu düşülmelidir. E-ihracatta (Amazon, Etsy gibi B2C satışlarda) en sık tercih edilen terimdir; alıcı kapıya kadar tüm süreçten soyutlanır.

Yalnızca Deniz ve İç Su Taşımacılığı İçin Geçerli (4 Terim)

FAS — Gemi Yanında Teslim Mal liman rıhtımında gemi yanına yerleştirildiğinde sorumluluk alıcıya geçer. Dökme yük taşımalarında kullanılır.

FOB — Gemi Bordasında Teslim Mal gemi güvertesine yüklendiğinde risk alıcıya geçer. Türkiye'den yapılan ihracatta en yaygın kullanılan terimlerden biridir. Ancak konteyner taşımacılığında FOB yerine FCA tercih edilmesi önerilir; konteynerler gemiye yüklenmeden önce terminale teslim edildiğinden terminal sürecindeki hasar FOB altında hâlâ satıcıya aittir.

CFR — Masraflar ve Navlun Mal gemi güvertesine yüklendiğinde risk devredilir; navlun satıcıya aittir, sigorta alıcıya.

CIF — Masraflar, Sigorta ve Navlun CFR'ye ek olarak satıcı asgari düzeyde sigorta yaptırmak zorundadır. INCOTERMS 2020'de CIF'taki minimum sigorta kapsamı ICC-C olarak belirlenmiştir. Türkiye'deki ihracatçılar arasında yaygın kullanılan terimlerden biridir.

Hangi Teslim Şeklini Seçmelisiniz?

Doğru terimi seçerken şu soruları yanıtlayın:

1. Taşıma yöntemi nedir?

• Deniz/nehir taşımacılığı → FOB, CIF, CFR, FAS kullanılabilir
• Kara, hava, çok modlu taşıma → FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP kullanılmalı

2. Kim ne kadar sorumluluk üstlenmeli?

• Satıcı sorumluluğu az olsun → EXW veya FCA
• Navlun satıcıya ait olsun → CFR, CIF, CPT, CIP
• Her şey satıcıya ait olsun → DDP

3. İhracat gümrüklemesini kim yapacak?

• Türkiye mevzuatı gereği ihracat gümrükleme ihracatçı tarafından yapılmalıdır. EXW bu açıdan pratikte sorun yaratabilir.

4. Sigorta kim tarafından yaptırılacak?

• Satıcı sigorta yaptırıyor → CIF veya CIP
• Alıcı sigorta yaptırıyor → CFR veya FCA/FOB

Pratik rehber:

EXW ve Türkiye Gümrük Mevzuatı Uyumsuzluğu

EXW'de ihracat gümrük işlemlerini alıcının yapması gerekir. Ancak Türkiye gümrük mevzuatı, ihracat beyannamesinin Türkiye'de yerleşik ihracatçı (satıcı) adına açılmasını zorunlu kılar. Bu nedenle EXW'nin tam anlamıyla uygulanması Türkiye'deki ihracatçılar için pratikte sorun doğurabilir.

Çözüm: EXW yerine FCA (Satıcının Tesislerinde) kullanılabilir. Bu durumda ihracat gümrüklemesi satıcı tarafından yapılır, maliyet alıcıya yansıtılır — ve mevzuat uyumu sağlanmış olur.

e-Faturada Teslim Yeri Nasıl Belirtilmeli?

INCOTERMS terimi tek başına yeterli değildir; mutlaka teslim yerinin de belirtilmesi gerekir. Örneğin:

• "FOB" → Yanlış/eksik
• "FOB İstanbul" → Doğru
• "CIF Hamburg" → Doğru
• "DAP Frankfurt Deposu" → Doğru

Teslim yeri, UBL-TR standardında SpecialTerms alanına ya da DeliveryAddress altına girilir. Birçok e-fatura platformunda "Teslim Şekli" alanının yanında "Teslim Yeri" alanı da bulunur.

Sık Yapılan Hatalar

FOB'u konteyner taşımada kullanmak: Konteyner terminaline bırakılan mallar için risk, gemi yüklemesinden önce terminalde devredilir. FCA bu duruma daha uygundur.

EXW'yi Türkiye ihracatında kullanmak: İhracat gümrük işlemlerinin ihracatçı tarafından yapılması zorunluluğu nedeniyle EXW pratik sorunlara yol açar. FCA daha sağlıklı alternatiftir.

INCOTERMS versiyonunu belirtmemek: Sözleşmelerde "FOB INCOTERMS 2020 İstanbul" gibi versiyon ve yer birlikte belirtilmesi tavsiye edilir.

Teslim yerini yazmamak: "CIF" yazmak tek başına yeterli değildir; "CIF Hamburg" şeklinde yer de belirtilmelidir.

DDP'de KDV sorununun gözden kaçırılması: Satıcı ithalat ülkesinde KDV'yi geri alamayabileceğinden bu maliyet fiyata yansıtılmalı; alıcının kendi KDV'sini mahsup etmek istediği durumlarda sözleşmeye "DDP – VAT Excluded" notu eklenmelidir.

Faturaport ile Teslim Şekli Seçimi

Faturaport üzerinden ihracat e-faturası düzenlerken "Teslim Şekli" alanından INCOTERMS kodunu listeden seçebilir, teslim yerini kolayca girebilirsiniz. UBL-TR standardındaki schemeID="INCOTERMS" alanı otomatik olarak doldurulur; teknik hata riski ortadan kalkar. 14 gün ücretsiz deneme imkânıyla başlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İhracat e-faturasında teslim şekli zorunlu mu? Evet. DeliveryTerms/ID alanı zorunlu olup boş geçildiğinde fatura GİB/GTB sisteminde hata verir.

INCOTERMS 2020 mı, INCOTERMS 2010 mu kullanmalıyım? Geçerli versiyon INCOTERMS 2020'dir. Ancak GİB sistemleri her iki versiyonu da kabul edebilmektedir; sözleşmelerde kullandığınız versiyonu belirtmek önerilir.

EXW Türkiye'den yapılan ihracatta kullanılabilir mi? Hukuken mümkün olmakla birlikte pratikte sorunlara yol açabilir. Türkiye gümrük mevzuatı ihracat beyannamesi açılmasını ihracatçıya yükler; bu yükümlülük EXW'ye aykırıdır. FCA kullanılması daha sağlıklıdır.

FOB ile FCA arasındaki fark nedir? Her ikisinde de satıcı malı bir taşıyıcıya teslim eder; ancak FOB'da risk devri gemi güvertesinde, FCA'da risk devri taşıyıcıya teslimde gerçekleşir. Konteyner taşımacılığında FCA tercih edilmesi önerilir.

DDP'de satıcı ithalat KDV'sini öder mi? DDP altında tüm vergiler satıcıya ait olmakla birlikte satıcı bu KDV'yi kendi ülkesinden iade alamayabileceğinden fiyatlandırmaya yansıtır. Alıcının KDV'yi kendi üzerine almak istediği durumda "DDP – VAT Excluded" kullanılır.