Fatura Tipi ve Fatura Senaryoları Nelerdir? 2026 Rehber

E-fatura kesmek için sisteme girdiniz. Karşınıza iki farklı seçim ekranı çıktı: Fatura senaryosu ve fatura tipi. Yanlış seçim yapmanın cezası, belgenin yasal geçerliliğini yitirmesi ve vergi incelemelerinde sorun yaşamanız olabilir.

Bu iki kavramı karıştırmak son derece yaygın; ancak aralarındaki fark net ve önemli. Fatura senaryosu, faturanın hangi iş akışı içinde iletileceğini (temel ya da ticari); fatura tipi ise işlemin ekonomik ve vergisel niteliğini (satış, iade, tevkifat vb.) belirler.

Bu kapsamlı rehberde, GİB'in belirlediği tüm fatura tiplerini ve senaryolarını, hangi durumda hangisinin kullanılması gerektiğini ve 2026 itibarıyla güncel mevzuatı açıklıyoruz.

Fatura Tipi ve Fatura Senaryosu: Temel Fark

E-fatura sisteminde her fatura iki ayrı parametreyle tanımlanır:

Fatura Senaryosu: Faturanın hangi iletişim modeli içinde gönderileceğini belirler. Temel Fatura mı kesilecek, Ticari Fatura mı? Bu seçim, alıcının faturayı onaylayıp onaylamayacağını ve iptal-ret mekanizmalarının nasıl işleyeceğini belirler.

Fatura Tipi: İşlemin hukuki ve vergisel niteliğini tanımlar. Satış mı, iade mi, tevkifatlı işlem mi, KDV istisnalı işlem mi? Bu parametre GİB'in XML standardında belirli kodlarla ifade edilir.

Kısaca: Senaryo "nasıl iletileceğini", tip ise "ne için kesildiğini" anlatır.

Fatura Senaryoları

1. Temel Fatura

Temel fatura, göndericiden alıcıya iletilen ve alıcı tarafından otomatik olarak onaylanmış sayılan e-fatura senaryosudur. Alıcının bu faturayı sistematik olarak reddetme seçeneği yoktur. Gönderildiği anda alıcının sistemine "kabul edilmiş" olarak düşer.

Ne zaman kullanılır?

• Elektrik, su, doğalgaz gibi abonelik hizmetlerinde
• Kira ve işletme gideri ödemelerinde
• Alıcının red/onay sürecine gerek duyulmadığı tüm ticari işlemlerde
• İade faturaları da temel senaryo ile düzenlenir

İptal nasıl yapılır? Temel faturada iptal, GİB'in e-Fatura İptal Portalı üzerinden gerçekleştirilir. Satıcı iptal talebi oluşturur, alıcı mali mühür veya e-imzasıyla onaylar. Portal onayı yapılamıyorsa KEP veya noter aracılığıyla itiraz edilebilir.

2. Ticari Fatura 

Ticari fatura, alıcıya onay veya ret seçeneği sunan e-fatura senaryosudur. Gönderildiği anda otomatik olarak kabul edilmez; alıcı faturayı inceledikten sonra yanıt vermek zorundadır.

Ret/Kabul Süresi: Alıcı, ticari faturayı aldıktan itibaren 8 gün içinde red veya kabul yanıtı vermek zorundadır. 8 günlük süre sonunda yanıt verilmemişse fatura kabul edilmiş sayılır.

Ne zaman kullanılır?

• Orta ve büyük ölçekli B2B ticari işlemlerde
• Alıcının faturayı inceleme ve ret hakkına sahip olmasının tercih edildiği durumlarda
• Mal alım-satım işlemlerinde
• Taraflar arasında anlaşmazlık olasılığının bulunduğu hallerde

Temel ve Ticari Fatura Karşılaştırması

3. Özel Senaryolar

GİB, belirli sektörler ve özel işlem türleri için ayrı fatura senaryoları tanımlamıştır. Bu senaryolar, standart temel ya da ticari fatura yerine kullanılır ve her birinin kendine özgü veri gereksinimleri bulunur.

E-Arşiv Fatura: E-fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara ve nihai tüketicilere düzenlenen fatura senaryosudur. GİB'e rapor edilir.

İhracat E-Faturası: Yalnızca Gümrük Çıkış Beyannamesi (GÇB) ekinde yurt dışına çıkan mallar için kullanılır. GÇB ekinde yer almayan faturalar e-arşiv olarak düzenlenir.

Yatırım Teşvik Faturası: Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki mal teslimlerinde kullanılır. Bu senaryoda SATIŞ, İSTİSNA veya İADE fatura tiplerinden biri seçilebilir.

SGK Faturası: SGK ile sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, medikal malzeme ve ilaç/etken madde temin eden işletmeler tarafından kullanılır.

Konaklama Vergisi: Konaklama hizmetlerine ilişkin faturalarda kullanılır.

Hal Kayıt Sistemi: Hal kayıt sistemi kapsamındaki tarımsal ürün satışlarında kullanılır.

Şarj İstasyonu: Elektrikli araç şarj istasyonlarında anlık (SARJANLIK) veya haftalık (SARJ) düzenlenen faturalarda kullanılır.

İlaç ve Tıbbi Cihaz: İlaç ve tıbbi cihaz tedarikçilerinin SGK ile olan işlemlerinde kullanılan özel senaryodur.

Fatura Tipleri

Fatura tipi, kesilen faturanın ekonomik ve vergisel amacını tanımlar. GİB'in UBL-TR standardında her tip belirli bir kod değeriyle ifade edilir.

1. Satış Faturası

En yaygın kullanılan fatura tipidir. Bir işletmenin sattığı ürün veya hizmeti belgelemek için müşterilerine kestiği standar faturadır. Normal KDV hesaplaması içerir.

Ne zaman kullanılır?

• Standart mal ve hizmet satışlarında
• KDV istisnası, tevkifat veya özel matrah söz konusu olmadığında
• İhracat dışındaki her türlü ticari satışta

Faturada bulunması gereken temel bilgiler:

• Satıcı ve alıcı bilgileri (ad, unvan, adres, vergi dairesi ve numarası)
• Satılan mal veya hizmetin türü, adı, birim fiyatı, miktarı ve toplam tutarı
• KDV oranı ve tutarı
• Varsa irsaliye numarası ve teslim tarihi

2. İade Faturası

Alıcı tarafından, daha önce kesilen bir satış faturasına konu olan mal veya hizmetin kısmen ya da tamamen iade edilmesi durumunda düzenlenen fatura tipidir.

Kim tarafından kesilir? İade faturasını satıcı değil, alıcı keser. Alıcı, aldığı malı iade ederken satıcıya iade faturası düzenler.

Ne zaman kullanılır?

• Mal iadesi gerçekleştiğinde
• Hizmet verilmekten vazgeçildiğinde
• Hatalı fiyat veya ürün uyuşmazlığı durumunda

Önemli Kurallar:

• İade faturasında orijinal fatura tarihi ve numarasına mutlaka atıf yapılmalıdır.
• Orijinal işlemde uygulanan KDV oranı ve matraha uygun KDV hesaplanmalıdır.
• Orijinal işlem tevkifat içeriyorsa iade faturasında da aynı tevkifat oran ve kodları kullanılmalıdır.
• Fatura tipi "İade" veya "Tevkifatiade" olan faturalarda, iadeye konu olan orijinal fatura bilgisinin XML içinde yer alması zorunludur.
• Fiziksel iade durumunda ayrıca iade irsaliyesi düzenlenmesi gerekir.

3. Tevkifat Faturası

KDV tevkifatına tabi hizmet veya malların satışında kullanılan fatura tipidir. Tevkifat uygulamasında, hesaplanan KDV'nin tamamı satıcıya ödenmez; belirlenen oranda bir kısmı alıcı tarafından doğrudan vergi dairesine yatırılır.

Ne zaman kullanılır?

• Nakliye, temizlik, güvenlik, inşaat gibi tevkifata tabi hizmetlerde
• KDV dahil tutarın 2026 yılında 12.000 TL'yi aşması halinde
• Belirlenmiş alıcılar kapsamındaki işlemlerde

Faturada Tevkifat Bilgisi: Tevkifat faturasında; uygulanan tevkifat oranı, tevkifat kodu ve tutarı açıkça gösterilmelidir.

4. Tevkifat İade Faturası

Tevkifatlı bir satış işlemine konu olan mal veya hizmetin iade edilmesi durumunda düzenlenen fatura tipidir. Hem iade hem de tevkifat bilgilerini birlikte içerir.

5. İstisna Faturası

KDV'den istisna tutulan işlemler için kullanılan fatura tipidir. Bu faturada KDV oranı 0 olarak uygulanır; ancak hangi istisna hükmüne dayanıldığı mutlaka belirtilmelidir.

Ne zaman kullanılır?

• Mal ihracatında (tam istisna)
• Serbest bölge işlemlerinde
• Diplomatik istisna kapsamında
• Yatırım teşvik belgeleri kapsamındaki istisnalarda
• Sosyal yardım amaçlı istisnalarda

Önemli Kural: İstisna faturasında mutlaka KDV mevzuatında öngörülen istisna türüne karşılık gelen istisna kodu seçilmelidir. Eğer fatura istisna kapsamında değilse SATIŞ tipi seçilerek "351 – İstisna Olmayan Diğer" kodu girilmelidir.

6. Özel Matrah Faturası

KDV'nin normal matrah yerine özel matrah üzerinden hesaplandığı işlemlerde kullanılan fatura tipidir. Türkiye'de bazı mal ve hizmetler için KDV, özel matrah esasına göre belirlenir.

Ne zaman kullanılır?

• Seyahat acentalarının turizm hizmetlerinde
• İkinci el taşıt, makine ve teçhizat satışlarında
• Gazete, dergi ve kitap satışlarında (basın yayın)
• Altın ve kıymetli maden işlemlerinde

7. İhraç Kayıtlı Fatura

İhraç kayıtlı satışlarda, Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) ve geçici kabul rejimi kapsamındaki satışlarda kullanılan fatura tipidir. Bu işlemlerde KDV tahsil edilmez; ancak fatura üzerinde KDV gösterilerek ihracatçının ileride iade alması öngörülür.

8. SGK Faturası

Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamındaki sağlık hizmeti, ilaç ve medikal malzeme satışlarında kullanılan özel fatura tipidir. SGK ile sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları için zorunludur.

Fatura Tipleri Özet Tablosu

Hangi Durumlarda Hangi Senaryo ve Tip Kullanılır?

Sık Yapılan Hatalar

"Her faturada Ticari senaryo kullanıyorum, temel ile fark etmez." Bu yanlıştır. Ticari faturada alıcı 8 günlük yanıt süreci içindedir; yanıt vermemesi durumu karmaşıklık yaratabilir. Hizmet ve abonelik faturalarında temel senaryo genellikle daha uygundur.

"İstisna var ama SATIS tipi seçtim." KDV istisnası söz konusu olduğunda mutlaka İSTİSNA tipi seçilmeli ve ilgili istisna kodu girilmelidir. Aksi halde fatura vergisel açıdan hatalı sayılabilir.

"İade faturasında orijinal fatura numarasını yazmak zorunda değilim." Yanlıştır. İade ve TEVKIFATIADE tipi faturalarda, iadeye konu orijinal fatura bilgisinin XML dosyasında yer alması zorunludur.

"Tevkifat 12.000 TL'nin altında da uygulanabilir." 2026 itibarıyla kısmi tevkifatta KDV dahil sınır 12.000 TL'dir. Bu tutarın altındaki işlemlerde tevkifat uygulanmaz.

Faturaport ile Doğru Fatura Tipini Otomatik Seçin

Faturaport, fatura düzenleme sürecinde işlemin niteliğine göre doğru fatura tipini ve senaryosunu size önerir. Tevkifatlı işlemlerde otomatik hesaplama, istisna kodlarının doğru seçimi ve alıcının e-fatura mükellefiyetine göre uygun belge türü belirleme işlemleri tek platformdan yönetilir. 14 gün ücretsiz deneme imkânıyla başlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Temel fatura ile ticari fatura arasındaki fark ne? Temel faturada alıcı sistematik olarak reddetme seçeneğine sahip değildir; fatura gönderildiği anda otomatik kabul edilmiş sayılır. Ticari faturada ise alıcı 8 gün içinde onay veya ret yanıtı verebilir.

İade faturasını kim keser? İade faturasını satıcı değil alıcı keser. Alıcı, iade ettiği mal veya hizmet için satıcıya iade faturası düzenler.

İstisna kodu zorunlu mu? Evet. İSTİSNA tipi fatura kesiliyorsa, KDV mevzuatında öngörülen ilgili istisna kodunun girilmesi zorunludur.

Tevkifatlı fatura için temel mi ticari mi senaryo kullanılır? Tevkifatlı faturalar genellikle temel senaryo ile düzenlenir. Ancak taraflar arasında ticari fatura kullanılacağına dair anlaşma varsa ticari senaryo da kullanılabilir.

SGK faturası hangi işletmeler için geçerli? SGK ile sözleşme imzalayan sağlık hizmeti sunucuları ile medikal malzeme ve ilaç/etken madde temin eden tüm mükellefler, SGK senaryosunu kullanmak zorundadır.

Sonuç

E-fatura sisteminde doğru fatura senaryosu ve tipi seçmek, sadece teknik bir zorunluluk değil; aynı zamanda vergi matrahının doğru beyan edilmesi ve olası cezai yaptırımlardan korunmanın da temel yoludur. İşlem türüne göre senaryo (temel veya ticari) ve fatura tipi (satış, iade, tevkifat, istisna vb.) birlikte doğru belirlenmeli; istisna ve tevkifat durumlarında ilgili kodlar eksiksiz girilmelidir.

GİB'in belirlediği standartlara tam uyum sağlamak; vergi incelemelerinde güvende olmak, KDV beyannamelerinin hatasız hazırlanması ve ticari ilişkilerin sağlıklı yürütülmesi açısından vazgeçilmez bir gerekliliktir.