Dövizli Fatura Nedir? Nasıl Kesilir? Kur ve KDV Rehberi

Yurt dışındaki bir müşteriye mal sattınız ya da Türkiye'deki bir iş ortağınızla döviz üzerinden anlaşma yaptınız. Faturayı TL mi kesersiniz, dolar veya euro cinsinden mi? Kur nasıl hesaplanır? Sonradan oluşan kur farkı için ne yapılır?

Bu sorular, dövizli işlem yapan her işletmenin önüne er ya da geç gelmektedir. Bu rehberde dövizli fatura nedir, kim kesebilir, nasıl düzenlenir, hangi kur kullanılır, KDV nasıl uygulanır ve kur farkı faturasıyla ilişkisi nedir — tüm bu soruları yanıtlıyoruz.

Dövizli Fatura Nedir?

Dövizli fatura, mal bedeli veya hizmet bedelinin Türk Lirası yerine USD, Euro, GBP gibi yabancı para birimiyle ifade edildiği faturadır.

Türkiye'de yasal düzenlemeler çerçevesinde dövizli fatura kesilebilmektedir. Vergi Usul Kanunu'nun 215. maddesi esas itibarıyla fatura ve yasal kayıtların Türkçe ve Türk Lirası cinsinden tutulmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak aynı mevzuat, Türk Lirası karşılığının da gösterilmesi şartıyla yabancı para biriminden fatura düzenlenmesine izin vermektedir.

Dövizli Fatura Kimler Kesebilir? Yurt İçi ve Yurt Dışı Ayrımı

Yurt Dışı Alıcıya Kesilen Dövizli Fatura (İhracat Faturası)

Yurt dışındaki alıcılara kesilecek faturalarda Türk Lirası karşılığı gösterme zorunluluğu bulunmamaktadır. İhracat faturaları doğrudan döviz cinsinden düzenlenebilir. Bu faturalar KDV'den istisna olup ihracatçı, önceden ödediği KDV'leri vergi dairesinden iade alabilir.

Yurt İçi Alıcıya Kesilen Dövizli Fatura

Türkiye'de yerleşik iki firma kendi aralarındaki ticari işlemleri döviz cinsinden yapabilir. Ancak burada iki temel kural geçerlidir:

1. Faturada hem döviz tutarı hem de TL karşılığı mutlaka gösterilmelidir.
2. Fiili ödeme ve tahsilatın TL olarak yapılması zorunludur (Türk Lirası Koruma Mevzuatı kapsamındaki kısıtlamalar saklı kalmak üzere).

Dövizli Faturada Hangi Kur Kullanılır?

Vergi Usul Kanunu'na göre dövizli işlemlerin TL'ye çevrilmesinde esas alınacak kur, faturanın düzenlendiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Döviz Alış Kurudur.

Formül: Döviz Tutarı × Fatura Tarihindeki TCMB Alış Kuru = TL Karşılığı

Dikkat edilmesi gereken hatalar:

• Serbest piyasa kuru kullanmak
• Bankanın makas kuru veya günlük internet kuru kullanmak
• Rastgele belirlenen bir kur uygulamak

Bu hataların tamamı vergi matrahının yanlış hesaplanmasına ve vergi incelemelerinde sorun yaşanmasına yol açar. Sözleşmede farklı bir kur referansı belirlenmişse (örneğin banka gişe kuru) bu durumun sözleşmeyle belgelenmesi gerekir.

Faturada Kur Bilgisi Nasıl Gösterilir? Faturanın üzerinde hem döviz tutarı hem de hangi kurdan TL'ye çevrildiği ve TL karşılığı açıkça belirtilmelidir. Açıklamaya şu ibarenin eklenmesi, olası denetimlerde ispat yükümlülüğünü hafifletir:

“Bu faturadaki TL karşılığı, faturanın düzenlendiği [Tarih] tarihindeki TCMB Döviz Alış Kuru esas alınarak hesaplanmıştır.”

Dövizli Faturada KDV Nasıl Uygulanır?

Yurt İçi Dövizli İşlemlerde KDV

Türkiye'deki iki mükellef arasında döviz üzerinden düzenlenen faturalar KDV'ye tabidir. KDV, döviz tutarının TL karşılığı üzerinden hesaplanır ve faturada ayrıca gösterilir.

Örneğin:

• Mal bedeli: 5.000 USD
• Fatura tarihindeki TCMB kuru: 38,00 TL
• TL karşılığı: 5.000 × 38 = 190.000 TL
• KDV (%20): 38.000 TL
• Toplam fatura tutarı (TL): 228.000 TL

Yurt Dışı Satışlarda (İhracat) KDV

İhracat faturalarında KDV %0 olarak gösterilir ya da hiç hesaplanmaz. İhracatçı bu işlemle ilgili önceden yüklendiği KDV'leri vergi dairesinden iade alabilir.

Dövizli Fatura Deftere Nasıl Kaydedilir?

Dövizli fatura, yasal defterlere Türk Lirası cinsinden kaydedilir. Fatura tarihindeki TCMB kuru üzerinden hesaplanan TL tutarı muhasebe kayıtlarına işlenir. Dövizli işlemin döviz karşılığı da kayıtlarda ayrıca gösterilir.

Yabancı para biriminden düzenlenen faturaların döviz tutarları, TCMB Döviz Alış Kurundan TL'ye çevrilerek hem satıcı hem alıcı tarafından defterlere kaydedilir.

Kur Farkı Faturası Nedir ve Ne Zaman Kesilir?

Dövizli fatura kesildiği tarih ile tahsilat yapıldığı tarih arasında belirli bir süre geçer. Türkiye'de dalgalı kur sistemi geçerli olduğundan bu iki tarih arasında döviz kuru değişir. Fatura tarihi ile tahsilat tarihi arasındaki kur değişikliğinden doğan farka kur farkı, bu farkı resmileştirmek için düzenlenen belgeye ise kur farkı faturası denir.

Kur Farkı Neden Oluşur?

Satıcı, fatura keserken o günün kurunu kullanarak TL kaydı yapar. Tahsilat geldiğinde kurun değişmiş olması, yasal defterlerde TL bakiyesinin sıfırlanmamış kalmasına neden olur. Bu bakiyeyi sıfırlamak ve KDV matrahını gerçeğe uygun hale getirmek için kur farkı faturası kesilmesi zorunludur.

Kur Farkı Faturası Ne Zaman Kesilir?

Fiili tahsilat veya ödeme yapıldığında — yani kur farkının realize olduğu anda kesilmesi gerekir. Geçici vergi dönemlerinde değerleme için yapılan muhasebe işlemleri kur farkı faturası gerektirmez; fatura yalnızca gerçek tahsilat/ödeme anında düzenlenir.

Çekle yapılan ödemelerde, çekin kasa ya da bankada fiilen tahsil edildiği tarih esas alınır. Çekin düzenlendiği veya karşı tarafa verildiği tarih ödeme için yeterli sayılmaz.

Kim Kur Farkı Faturası Keser?

TL hesabında lehine bakiye kalan taraf kur farkı faturasını düzenler:

• Kur yükselirse (dolar artarsa) → Satıcı lehine kur farkı oluşur → Satıcı fatura keser
• Kur düşerse (dolar azalırsa) → Alıcı lehine kur farkı oluşur → Alıcı fatura keser

Kur Farkı Hesaplama Örneği

Satıcı A firması, alıcı B firmasına 2.000 USD mal sattı:

• Fatura tarihi kuru: 1 USD = 38,00 TL → Fatura tutarı = 76.000 TL
• Tahsilat tarihi kuru: 1 USD = 38,26 TL → Tahsilat tutarı = 76.520 TL
• Kur farkı: 76.520 - 76.000 = 520 TL

Bu durumda satıcı A firması, alıcı B firmasına 520 TL tutarında kur farkı faturası düzenler.

Kur Farkı Faturasında KDV Nasıl Hesaplanır?

Kur farkı faturası KDV'ye tabidir. Kur farkı tutarı KDV matrahını oluşturur; üzerine orijinal işlemin KDV oranı uygulanır.

Önemli kural: Kur farkı faturasındaki KDV oranı, asıl satış faturasındaki KDV oranıyla aynı olmalıdır. Orijinal faturada %20 KDV varsa kur farkı faturasında da %20 uygulanır.

KDV Hesaplama Yöntemi (İç Yüzde):

Kur farkı faturasında genellikle kalan TL bakiyenin KDV dahil tutar olduğu varsayılarak hesaplama yapılır:

Kalan TL bakiye: 620 TL (KDV dahil varsayılırsa) KDV Matrahı: 620 / 1,20 = 516,67 TL KDV: 620 - 516,67 = 103,33 TL

Eğer orijinal işlem KDV'den istisna ise (örneğin ihracat) kur farkı faturası da KDV'siz düzenlenir.

Kur Farkı Faturası Nasıl Düzenlenir?

1. Para birimi: Kur farkı faturası Türk Lirası cinsinden kesilir. Dövizli kesilemez.
2. Açıklama: Fatura açıklamasına hangi faturadan kaynaklandığı belirtilmelidir. Örneğin: "01.04.2026 tarihli ve 2026/00123 no'lu faturaya istinaden oluşan USD kur farkı"
3. KDV: Orijinal işlemin KDV oranıyla hesaplanır ve faturaya eklenir.
4. E-Fatura mükellefleri: Karşı taraf e-fatura mükellefi ise kur farkı faturası da e-fatura olarak düzenlenir.
5. Ba/Bs bildirimi: Kur farkı faturası tutarı 5.000 TL'yi aşıyorsa Ba/Bs formlarında bildirilmesi gerekir.

Dövizli Fatura ile Kur Farkı Faturası Arasındaki İlişki

Kur Farkı Faturası Kesilmezse Ne Olur?

Kur farkı faturası zorunludur. Kesilmemesi halinde:

• Düzenlenmeyen her bir fatura için özel usulsüzlük cezası uygulanır (faturada yazılması gereken tutarın belirli bir oranı)
• Matrah farkı doğduğundan eksik beyan edilen KDV ve kurumlar/geçici vergi nedeniyle vergi ziyaı cezası kesilebilir
• Her iki tarafa da (kesilmeyen faturayı düzenlemeyen ve almayan) ceza uygulanabilir

Yurt Dışı İşlemler İçin Kur Farkı Faturası

Kur farkı faturası yalnızca yurt içindeki firmalar arasında kesilir. Yurt dışına yapılan dövizli satışlar veya yurt dışından yapılan dövizli alımlar sonrasında TL bakiyesi kalırsa bu bakiye, kur farkı gelir/gider hesabı aracılığıyla muhasebe kaydıyla kapatılır — ayrıca fatura düzenlenmez.

Dövizli Fatura ve Kur Farkı Süreçlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğru kuru kullanın: Her zaman TCMB Döviz Alış Kuru esas alınmalıdır.

Fatura açıklamasını eksiksiz yazın: Hangi işlemden ve hangi faturadan kaynaklandığı açıkça belirtilmelidir.

KDV oranını orijinal faturaya göre uygulayın: Asıl işlemdeki KDV oranı ne ise kur farkı faturasında da aynı oran kullanılır.

Zamanında kesin: Tahsilat gerçekleştiğinde, kur farkını bekletmeden fatura düzenleyin. Değerleme dönemlerini beklemeyin.

E-Fatura mükellefleri için elektronik düzenleme zorunludur: Karşı taraf e-fatura sisteminde kayıtlıysa kur farkı faturası da e-fatura olarak gönderilmelidir.

Faturaport ile Dövizli Fatura Yönetimi

Faturaport üzerinden dövizli e-fatura ve e-arşiv fatura düzenlerken döviz tutarı ve TL karşılığını birlikte girebilir, TCMB kur bilgisini faturaya ekleyebilir ve kur farkı oluştuğunda kolayca kur farkı faturası düzenleyebilirsiniz. Dövizli alacak/borç takibi, cari hesap bakiyeleri ve KDV raporları tek panelde izlenebilir. 14 gün ücretsiz deneme imkânıyla başlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yurt içindeki bir firmaya dövizli fatura kesilebilir mi? Evet. Türkiye'deki iki firma kendi aralarındaki işlemlerde döviz cinsinden anlaşabilir. Ancak faturada TL karşılığının da gösterilmesi zorunludur ve fiili ödemenin TL ile yapılması gerekir.

Dövizli faturada hangi kur kullanılır? Faturanın düzenlendiği tarihteki TCMB Döviz Alış Kuru esas alınır.

Kur farkı faturası zorunlu mu? Evet. KDV Genel Uygulama Tebliği ve VUK hükümleri gereğince dövizli işlemlerde kur farkı oluştuğunda fatura kesilmesi zorunludur.

Kur farkı faturası döviz cinsinden kesilebilir mi? Hayır. Kur farkı faturası yalnızca Türk Lirası cinsinden düzenlenir.

Kur farkı faturası için ayrıca ödeme yapılır mı? Genellikle hayır. Kur farkı faturası, zaten önceden yapılmış olan dövizli işlemin son TL karşılığını kesinleştirir. TL bakiye, cari hesaba virman yapılarak kapatılır.

Yurt dışı satışlarda kur farkı faturası kesilir mi? Hayır. Yurt dışına yapılan dövizli işlemlerde oluşan TL bakiyesi, kur farkı gelir/gider hesabıyla muhasebe kaydı yapılarak kapatılır; fatura düzenlenmez.

İhracat faturalarında KDV uygulanır mı? Hayır. İhracat faturaları KDV'den istisna olup %0 KDV uygulanır veya KDV hiç hesaplanmaz.

Sonuç

Dövizli fatura, hem yurt içi hem yurt dışı ticaret yapan işletmelerin sıkça kullandığı özel bir fatura türüdür. Türkiye'de TCMB kuru baz alınarak TL karşılığıyla birlikte düzenlenmesi zorunludur. Bu faturadan kaynaklanan kur farkları, tahsilat anında kur farkı faturasıyla belgelenmeli ve KDV matrahına dahil edilmelidir.

Kur farkı faturası kesme zorunluluğunun ihmal edilmesi, hem usulsüzlük cezası hem de vergi ziyaı cezası riskini beraberinde getirmektedir. Düzenli ve doğru muhasebe kayıtları, dövizli işlemlerin getirdiği bu yasal yükümlülükleri zamanında yerine getirmenin en güvenli yoludur.