Dövizli e-Fatura Düzenlerken TL Karşılığı Göstermek Zorunlu mu?

Dolar veya Euro cinsinden e-fatura düzenleyeceksiniz. Faturaya sadece döviz tutarını yazmak yeterli mi, yoksa TL karşılığını da eklemek zorunda mısınız?

Kısa cevap: Yurt içi satışlarda evet, TL karşılığı zorunludur. İhracat faturalarında ise bu zorunluluk yoktur.

Ancak bu iki cümleyle iş bitmiyor. Hangi kur kullanılacak, TL karşılığı faturada nasıl gösterilecek, KDV nasıl hesaplanacak ve TL karşılığı yazılmazsa ne olur? Bu rehberde tüm bu soruları yanıtlıyoruz.

Yasal Dayanak: VUK 215. Maddesi

Konunun yasal temeli 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 215. maddesidir. Bu madde şunu söyler:

"Kayıt ve belgelerde Türk para birimi kullanılır. Belgeler, Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla, yabancı para birimine göre de düzenlenebilir."

Yani kanun, dövizli fatura düzenlenmesine izin verir; ancak "Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla" kaydını koyar. Bu şart, yurt içi dövizli işlemlerde TL karşılığının faturada yer almasını zorunlu kılar.

Buna ek olarak 385 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği de yurt içindeki müşteriler adına yabancı para biriminde düzenlenen faturalarda TL tutarının bulunmasını açıkça düzenlemektedir.

Yurt İçi ve Yurt Dışı Ayrımı

Yurt İçi Dövizli e-Fatura → TL Karşılığı Zorunlu

Türkiye'deki bir firmaya döviz cinsinden e-fatura düzenleniyorsa faturada hem döviz tutarı hem de TL karşılığı mutlaka yer almalıdır.

Bunun iki temel nedeni vardır:

1. KDV matrahının hesaplanabilmesi: KDV, TL cinsinden hesaplanır ve beyan edilir. TL karşılığı olmadan KDV matrahı belirlenemez; fatura eksik sayılır.

2. Defter kayıtlarının TL tutulması zorunluluğu: VUK gereği yasal defterler Türkçe ve TL cinsinden tutulur. Faturadaki TL karşılığı, muhasebe kaydının kaynağını oluşturur.

Yurt Dışı Satış (İhracat) e-Faturası → TL Karşılığı Zorunlu Değil

Yurt dışındaki alıcılara düzenlenen ihracat faturalarında TL karşılığı gösterme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu faturalar doğrudan döviz cinsinden düzenlenebilir.

İhracat faturalarında KDV zaten %0 olduğundan (ya da hiç hesaplanmadığından) TL'ye çevirme zorunluluğunu doğuran KDV matrahı sorunu da ortaya çıkmaz.

Hangi Kur Kullanılır?

Yurt içi dövizli e-faturalarda TL karşılığının hesaplanmasında esas alınacak kur, faturanın düzenlendiği tarihteki TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) Döviz Alış Kurudur.

Formül:

Döviz Tutarı × Fatura Tarihindeki TCMB Alış Kuru = TL Karşılığı

Dikkat edilmesi gereken yaygın hatalar:

• Serbest piyasa kuru kullanmak
• Bankanın gişe ya da internet kuru kullanmak
• Ödeme tarihindeki kuru fatura tarihine uygulamak
• Tahmini ya da yuvarlak bir kur girmek

Sözleşmede taraflarca farklı bir kur referansı belirlenmişse (örneğin banka satış kuru) bu durumun sözleşmeyle belgelenmesi gerekir; ancak vergi matrahı için yine TCMB alış kuru esas alınır.

TL Karşılığı Faturada Nasıl Gösterilir?

Faturanın görünür bir yerinde hem döviz tutarı hem de TL karşılığı ve kullanılan kur açıkça belirtilmelidir. Aşağıdaki gibi bir ibare eklenmesi iyi uygulama olarak kabul edilir:

"Fatura bedeli 5.000 USD olup, fatura tarihi olan [Tarih] itibarıyla TCMB Döviz Alış Kuru (1 USD = 38,00 TL) üzerinden TL karşılığı 190.000 TL'dir."

KDV hesaplama: KDV, TL karşılığı üzerinden hesaplanır ve faturaya eklenir.

Örneğin:

• Döviz bedeli: 5.000 USD
• TCMB alış kuru: 38,00 TL
• TL karşılığı: 190.000 TL
• KDV (%20): 38.000 TL
• Toplam: 228.000 TL

TL Karşılığı Gösterilmezse Ne Olur?

Yabancı para cinsinden düzenlenen faturalarda Türk parası karşılığının gösterilmemesi durumunda cezai sorumluluk faturayı düzenleyen satıcı firmaya aittir. 385 No'lu VUK Genel Tebliği uyarınca yurt içindeki müşteriler adına yabancı para biriminde düzenlenen faturada TL tutarı karşılığının bulunmaması, usule ve şekle ilişkin bir usulsüzlük olup VUK'un 352. maddesinin II-7 bendi uyarınca ikinci derece usulsüzlük cezası kesilmesi gerekmektedir.

Bu ceza her incelemede, inceleme tarihine kadar aynı takvim yılı içinde tespit edilen usulsüzlükler tek fiil sayılarak bir kez uygulanmaktadır.

Kur Farkı Faturası ile İlişkisi

Dövizli e-fatura kesildiği tarih ile tahsilat tarihi arasında kur değişebilir. Bu değişim kur farkı doğurur.

Önemli kural: Geçici vergi dönemlerinde defterlerde yapılan kur değerlemesi sonucu ortaya çıkan kur farkları için fatura düzenlenmesine ve KDV hesaplanmasına gerek yoktur. Kur farkı faturası yalnızca fiili tahsilat veya ödeme gerçekleştiğinde kesilir.

Tahsilat tarihinde oluşan kur farkı:

• Satıcı lehine → Satıcı kur farkı faturası düzenler
• Alıcı lehine → Alıcı kur farkı faturası düzenler
• Her iki durumda da kur farkı tutarı üzerinden orijinal işlemin KDV oranıyla KDV hesaplanır

Özet: Dövizli e-Fatura Kontrol Listesi

Yurt içi dövizli e-fatura düzenlemeden önce şu soruları yanıtlayın:

•  Faturada döviz tutarı ve para birimi kodu (USD/EUR) doğru mu?
•  Fatura tarihindeki TCMB Döviz Alış Kuru kullanıldı mı?
•  TL karşılığı faturada açıkça gösterildi mi?
•  KDV, TL karşılığı üzerinden hesaplandı mı?
•  UBL-TR'de TaxCurrencyCode alanı TRY olarak girildi mi?
•  Fatura açıklamasına kur bilgisi ve tarih eklendi mi?

Faturaport ile Dövizli e-Fatura Kolaylığı

Faturaport üzerinden dövizli e-fatura düzenlerken döviz birimini ve miktarını girdikten sonra sistem TL karşılığını otomatik olarak hesaplar ve faturaya ekler. KDV tutarı da doğru şekilde TL cinsinden oluşturulur. Fatura tarihindeki TCMB kurunu manuel aramak zorunda kalmazsınız. 14 gün ücretsiz deneme imkânıyla başlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İhracat faturasında da TL karşılığı göstermem gerekiyor mu? Hayır. Yurt dışındaki alıcılara düzenlenen ihracat faturalarında TL karşılığı gösterme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Hangi kur kullanılmalı? Faturanın düzenlendiği tarihteki TCMB Döviz Alış Kuru. Ödeme tarihindeki ya da piyasa kuru değil.

TL karşılığı yazmayı unutursam ne olur? VUK 352/II-7 kapsamında ikinci derece usulsüzlük cezasına muhatap olabilirsiniz.

KDV döviz cinsinden mi, TL cinsinden mi hesaplanır? TL cinsinden. KDV matrahı, döviz tutarının TCMB alış kuruyla çarpılmasıyla bulunan TL karşılığıdır.

Sözleşmede farklı bir kur belirlediysek ne olur? Sözleşmede farklı bir kur referansı (örn. banka satış kuru) belirlenmişse bu kur mal/hizmet bedelini hesaplamak için kullanılabilir; ancak vergi matrahı hesaplamasında TCMB alış kuru esas alınır.

Dövizli faturada TL karşılığı ödeme tutarını mı gösteriyor? Hayır. TL karşılığı fatura tarihindeki kur üzerinden hesaplanır. Fiili tahsilat farklı bir tarihte ve farklı bir kurdan gerçekleşebilir; bu fark kur farkı faturasıyla belgelenir.